"Pwyll Pendefig Dyfed"
Pryderi a Rhiannon fel y'u portreadir yn stori Thomas Wentworth Higginson (1898), wedi'i seilio ar 'drydedd gainc y Mabinogi'
Public DomainPryderi a Rhiannon fel y'u portreadir yn stori Thomas Wentworth Higginson (1898), wedi'i seilio ar 'Drydedd Gainc y Mabinogi' - Credyd: Albert Herter

Yn Gymraeg, gelwir y straeon y mae’r Fonesig Guest yn eu galw yn Pwyll Prince of Dyfed; Branwen the Daughter of Llyr; Manawyddan the son of Llyr; a Math the son of Mathonwy yn Bedair Cainc y Mabinogi (neu Bedeir Keinc y Mabinogi). Y mae’r ymadrodd ‘The Four Branches of the Mabinogion’ wedi’i fabwysiadu yn Saesneg hefyd. Cyfeirir yn aml felly yn Saesneg at the First, Second, Third and Fourth Branches of the Mabinogion neu yn Gymraeg at Gainc Gyntaf, Ail Gainc, Trydedd Gainc a Phedwaredd Gainc y Mabinogi.

Yn y llawysgrifau, y mae’r gair geing (cainc) yn ymddangos ar ddiwedd (neu tua diwedd) pob un o'r chwedlau a adnabyddir heddiw fel 'y Pedair Cainc'. Er enghraifft, y mae Math fab Mathonwy yn gorffen gyda’r geiriau: Ac yuelly y teruyna y geing honn o'r Mabinogi (Ac felly y terfyna’r gainc hon o’r Mabinogi). Ystyr y gair cainc yw cangen, ac y mae mabinogi yn hen air Cymraeg sy’n cyfateb i’r gair Lladin infantia, neu’r gair Ffrangeg enfance. Gan ddibynnu ar y cyd-destun, gall ystyr y gair mabinogi fod yn: cyfnod llencyndod; stori am gyfnod llencyndod; stori am arwr, neu jest stori. Yng nghyd-destun y Pedair Cainc, dichon bod y chwedlau yn cyfeirio at gyfnod llencyndod y cymeriad Pryderi, er ei bod yn bwysig nodi mai prin y cyfeirir ato o gwbl yn Branwen Merch Llyr a Math Mab Mathonwy.

Ar ddiwedd y fersiwn wreiddiol Gymraeg o’r stori a elwir bellach yn Pwyll Pendefig Dyfed, y mae’r gair mabinogi yn cael ei ysgrifennu ar gam fel mabynnogyon (neu mabinogion mewn orgraff gyfoes). Ni sylweddolodd y Fonesig Guest mai gwall ar ran copïwr y llawysgrif oedd y gair mabinogion, a phendefynodd ei ddefnyddio am ei chasgliad o chwedlau wedi’u cyfieithu yn ei gyfanrwydd. Mewn gwirionedd, wrth gwrs, nid oes tystiolaeth bod y gair mabinogion erioed wedi bodoli yn y Gymraeg, ac enw priodol ar gyfer pedair chwedl gyntaf y casgliad yn unig yw’r term mabinogi. Wedi dweud hynny, mae’n rhaid cydnabod bod y teitl The Mabinogion wedi hen ennill ei blwyf yn Saesneg ymhlith cyfieithwyr, beirniaid llenyddol a darllenwyr.