"a phob nos Calan Mai fe fwriai ebol ac ni byddai neb yn gwybod un gair am ei hebol "
'Beltane Sunrise'
Creative Commons Attribution'Beltane Sunrise' - Credyd: Tomorrow Never Knows

Y mae’r cyntaf o Fai yn arwyddocaol yn niwylliant sawl gwlad Ewropeaidd. Rhennid y flwyddyn Geltaidd yn ddwy ran: y naill yn cychwyn ar y cyntaf o Fai, a’r llall ar y cyntaf o Dachwedd. Yn y traddodiad Cymraeg fe’u gelwir yn Galan Mai a Chalan Gaeaf, ac yn y traddodiad Gwyddelig yn Beltane (weithiau, Beltaine, Beltine neu Beltene) a Samhain. Ar y cyfnodau hyn o newid, credid i’r ffin rhwng y byd cyffredin a’r Byd Arall gael ei gwanhau.

Ceir awgrym o arwyddocâd posib Calan Mai yn stori Lludd a Llefelys lle y dywedir y gallai clywed sgrechiadau’r dreigiau’n ymladd arwain at anffrwythlondeb. Cyfeirir hefyd at Galan Mai yn Culhwch ac Olwen lle'r adduneda dau ddyn ymladd dros ferch ‘bob dydd Calan Mai fyth hyd Ddydd Barn*'.

 

* Cyfeiriad at Ddydd y Farn y traddodiad Cristnogol a geir yma. Yn y cyfieithiad a wnaed o Culhwch ac Olwen gan Gwyn Jones a Thomas Jones (Llundain: Golden Cockrel Press, 1948) fe'i cyfieithir fel doomsday.