"Lleu Llaw Gyffes ydyw bellach"
Engraving of (from left to right) Apollo, Lugus (Mercury), Cernunnos
Public DomainEngrafiad (o'r chwith i'r dde) o Apolon, Lugus (Mercher) a Cernunnos - Credyd: o lyfr gan J.L. Courcelle-Seneuil

Ystyr Lleu Llaw Gyffes yw'r 'un gwallt golau â llaw sydyn'. Credir bod cysylltiad rhwng yr enw Lleu a'r duw Celtaidd Lug (Lugus yn y traddodiad Rhufeinig; Lugh yn y traddodiad Gwyddelig) ac yntau wedi'i gysylltu â'r duw Rhufeinig Mercher. Weithiau y mae'n cael ei bortreadu gyda thri phen.

Ceir amrywiadau ar enw'r duw hwn mewn sawl enw lle, gan gynnwys Lyon, Leiden, Laon a Caerliwelydd (yr enw Cymraeg ar Carlisle). Y mae Lughnasa, gwŷl Lug, yn digwydd ar y cyntaf o Awst ac y mae ei dathlu hi yn dal yn draddodiad yn Iwerddon. Credir bod yna gysylltiadau rhwng Lughnasa a'r gwyliau Lammas (yn Lloegr) a Chalan Awst yng Nghymru.