This map plots the settings and references in Y Mabinogion

To start exploring, click a red pin

CYMRU

 

Golygfa o Dre'r Ceiri yng Ngwynedd
Creative Commons Attribution Share AlikeGolygfa o Dre'r Ceiri yng Ngwynedd - Credyd: Gordon Hatton

 

Mynydd Carningli yn Sir Benfro
Creative Commons Attribution Share AlikeMynydd Carningli yn Sir Benfro - Credyd: Richard Webb
Cofeb Llywelyn ap Gruffudd yng Nghilmeri
Public DomainCofeb Llywelyn ap Gruffudd yng Nghilmeri - Credyd: Rhion Pritchard

Lleolir chwedlau'r Mabinogion mewn llawer o lefydd gwahanol yng Nghymru, yn enwedig yn hen deyrnasoedd Gwynedd yng ngogledd-orllewin Cymru, a Dyfed yn ne-orllewin Cymru. Yn nes ymlaen, daeth tiriogaeth teyrnas Gwynedd yn siroedd Môn, Caernarfon, Meirionnydd a Dinbych, a thiriogaeth teyrnas Dyfed yn siroedd Penfro a Chaerfyrddin. Atgyfodwyd yr enwau Gwynedd a Dyfed fel enwau siroedd yn 1974, er i'r enw Dyfed gael ei ddileu eto yn 1996.

Yn ystod y cyfnod ôl-Rufeinig roedd nifer o fân deyrnasoedd yng Nghymru, a'u llywodraethwyr yn brywdro yn erbyn ei gilydd i ymestyn ffiniau eu teyrnasoedd. Yn y ddeuddegfed ganrif a'r drydedd ganrif ar ddeg, bu i ddau dywysog Gwynedd, Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr) a  Llywelyn ap Gruffudd (Llywelyn Ein Llyw Olaf), ddod yn agos at uno Cymru o dan un arweinydd, ond pan gafodd Llywelyn ap Gruffudd ei drechu yng Nghilmeri yn 1282, daeth Cymru i bob pwrpas yn un o drefedigaethau Lloegr. Cafwyd amharu pellach ar ei rhyddid yn ystod cyfnod Harri'r Wythfed pan basiwyd y Deddfau Uno a sicrhaodd fod Cymru o dan gyfundrefn Lloegr ym maes gweinyddu yn gyffredinol ac ym maes y gyfraith. Roedd y cymal iaith a waharddodd y defnydd o'r Gymraeg mewn bywyd cyhoeddus yn arbennig o andwyol ei effaith.

Erbyn heddiw y mae poblogaeth Cymru ryw fymryn dros 3 miliwn. Y mae tuag ugain y cant o'r boblogaeth yn medru'r Gymraeg, ac y mae bywyd llenyddol a cherddorol drwy gyfrwng y Gymraeg yn ffynnu. Y mae'r Deddfau Iaith wedi gwella sefyllfa siaradwyr Cymraeg yn y llysoedd yn sylweddol, ac y mae cynnydd enfawr wedi bod mewn addysg drwy gyfrwng y Gymraeg. Y mae hunaniaeth y genedl wedi dod yn fwy amlwg hefyd ers sefydlu'r Cynulliad (yn sgil refferendwm 1997) a rhoi cartref iddo yn adeilad y Senedd ym Mae Caerdydd.

Cliciwch yma i gyrraedd gwefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Cliciwch yma i gyrraedd gwefan Llywodraeth Cymru.